Ochrona brzegów rzek i jezior to kwestia o fundamentalnym znaczeniu dla środowiska naturalnego, a także dla naszego zdrowia i bezpieczeństwa. Nieuregulowana zabudowa, niszczenie roślinności czy nieprawidłowe odprowadzanie ścieków to tylko niektóre z zagrożeń, jakie niesie ze sobą brak dbałości o te tereny. Dlatego polskie prawo przewiduje szereg przepisów regulujących kwestie zagospodarowania brzegów wód.
Czym jest strefa brzegowa i dlaczego podlega ochronie?
Zanim przejdziemy do szczegółowych regulacji, warto zdefiniować, co właściwie rozumiemy pod pojęciem „brzegu”. Zgodnie z Ustawą Prawo wodne z dnia 20 lipca 2017 roku, za brzeg uznaje się linię brzegową wód płynących oraz linię oznaczającą zasięg wody jezior i zbiorników wodnych w czasie stanów normalnych.
Strefa brzegowa to obszar o szerokości co najmniej 100 metrów od linii brzegowej, który podlega szczególnej ochronie ze względu na swoje walory przyrodnicze i krajobrazowe. W strefie tej obowiązują ograniczenia w zakresie:
- zabudowy (dopuszczalna jest jedynie zabudowa związana z gospodarką wodną, rybacką, a także infrastrukturą turystyczną i rekreacyjną, o ile nie narusza ona walorów krajobrazowych i przyrodniczych terenu),
- wycinki drzew i krzewów (wymaga uzyskania zezwolenia),
- grodzenia (ograniczenia dotyczą m.in. wysokości i rodzaju ogrodzenia),
- prowadzenia działalności rolniczej (zakaz stosowania nawozów sztucznych i środków ochrony roślin w pasie o szerokości 5 metrów od linii brzegowej),
- magazynowania i składowania odpadów.
Ustawa Prawo wodne a zagospodarowanie brzegów
Podstawowym aktem prawnym regulującym kwestie związane z gospodarowaniem wodami, w tym również z ochroną brzegów, jest Ustawa Prawo wodne. Ustawa ta wprowadza szereg instrumentów prawnych mających na celu ochronę wód i terenów przyległych, w tym m.in.:
- Plany gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy: dokumenty planistyczne określające cele i kierunki działań w zakresie gospodarowania wodami na danym obszarze, w tym również w zakresie ochrony brzegów.
- Pozwolenia wodnoprawne: wymagane m.in. dla realizacji inwestycji mogących znacząco oddziaływać na wody, w tym również dla budowy obiektów w strefie brzegowej.
- Kary: Ustawa Prawo wodne przewiduje kary za naruszenie przepisów, w tym również za nielegalną zabudowę brzegów, niszczenie roślinności czy zanieczyszczanie wód.
Ustawa o ochronie przyrody a strefa brzegowa
Oprócz Ustawy Prawo wodne, istotne znaczenie dla ochrony brzegów rzek i jezior ma również Ustawa o ochronie przyrody. Ustawa ta wprowadza m.in. następujące formy ochrony przyrody, które mogą dotyczyć również terenów nadwodnych:
- Parki narodowe: obszary o najwyższym stopniu ochrony, na których obowiązują szczególne zasady korzystania z zasobów przyrody.
- Rezerwaty przyrody: obszary chronione ze względu na walory przyrodnicze, krajobrazowe, naukowe lub kulturowe.
- Parki krajobrazowe: obszary chronione ze względu na wartości przyrodnicze, historyczne i kulturowe, na których dopuszcza się działalność gospodarczą, o ile jest ona zgodna z celami ochrony.
- Obszary Natura 2000: sieć obszarów chronionych w Unii Europejskiej, mająca na celu zachowanie określonych typów siedlisk przyrodniczych i gatunków roślin i zwierząt.
Przykłady z Polski
W Polsce istnieje wiele przykładów terenów nadwodnych objętych ochroną. Przykładem może być:
- Narodowy Park Biebrzański: jeden z największych parków narodowych w Polsce, obejmujący rozległe tereny bagienne doliny Biebrzy.
- Mazurski Park Krajobrazowy: jeden z najstarszych parków krajobrazowych w Polsce, obejmujący malownicze tereny Pojezierza Mazurskiego.
- Rezerwat przyrody „Jezioro Łuknajno”: rezerwat ornitologiczny, chroniący jedno z najważniejszych w Polsce miejsc lęgowych łabędzia niemego.
Podsumowanie
Ochrona brzegów rzek i jezior to zadanie o kluczowym znaczeniu dla zachowania walorów przyrodniczych i krajobrazowych naszego kraju. Polskie prawo przewiduje szereg instrumentów prawnych mających na celu ochronę tych terenów, a ich przestrzeganie leży w interesie nas wszystkich. Pamiętajmy, że od odpowiedzialnego korzystania z zasobów przyrody zależy przyszłość kolejnych pokoleń.
